Olùyípadà Ìpìlẹ̀-60 Bábílónì

Nípa ẹ̀rọ ìṣirò yìí

Àwọn ará Bábílónì, tí wọ́n jẹ́ olórí ìṣirò Mesopotamia láti nǹkan bí 2000 BCE, kọ àwọn nọ́mbà sínú ètò ipò sexagesimal (ìpìlẹ̀-60) dípò ìpìlẹ̀-10. Ipò kọ̀ọ̀kan dúró fún agbára 60 dípò agbára 10, nítorí náà iye bí 83 di "1,23" — ẹgbẹ́ 60 kan àti ẹyọ 23 — nípa lílo àwọn àmì ìṣó-àti-ìkọ́ cuneiform tí a kọ́ láti àwọn àmì méjì péré tí a tún ṣe títí dé ìgbà 59. Ìpìlẹ̀ 60 ṣì wà títí di òní nínú bí a ṣe ń pín wákàtí sí ìṣẹ́jú àti ìṣẹ́jú-àáyá, àti dígírì sí arcminute àti arcsecond, ní pàtó nítorí pé àwọn ará Bábílónì yàn án fún bí ó ṣe lè pín ní ọ̀nà púpọ̀ (60 ní àwọn olùpín méjìlá, ní ìfiwéra pẹ̀lú mẹ́rin fún 10).

Ẹ̀rọ ìṣirò yìí ń gba odindi nọ́mbà dẹ́símà ó sì ń fọ́ sí àwọn iye ipò ìpìlẹ̀-60 rẹ̀, ó ń fi gbogbo díjíìtì sexagesimal hàn bí akọ̀wé Bábílónì ì bá ti tò wọ́n sórí wàláà amọ̀. Àwọn òpìtàn ìṣirò, àwọn olùkọ́ tí ń kọ́ ètò nọ́mbà, àti àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí ń kẹ́kọ̀ọ́ Mesopotamia àtijọ́ ń lò ó láti rí bí ètò iye-ipò tí ó ṣáájú àkọsílẹ̀ dẹ́símà ní ẹgbẹ̀rún ọdún ṣe ń ṣiṣẹ́, àti láti ṣàyẹ̀wò àwọn ìyípadà ọwọ́ nígbà tí wọ́n bá ń ṣiṣẹ́ lórí àwọn ìkọ̀wé wàláà cuneiform.